Normal

Her har dei ein soloppgang i året

På haustjamdøgn er natt og dag like lange. Men ikkje for alle: Nokre får sjå årets første og einaste soloppgang i året denne dagen.

Soloppogang på Sydpolen

På Amundsen-Scott-basen på Sydpolen fekk forskarar frå amerikanske NOAA sjå soloppgangen for første gong i år. No går den ikkje ned før i mars!

Foto: NOAA

Det er ikkje i eit eventyrland vestanfor sol og austanfor måne. Dette skjer på «toppen» og «botn» av jorda, der haustjamndøgn er ganske spesiell.

For hos oss markerer haustjamndøgn at natta og dagen er like lange. På Sydpolen er det vårjevndøgn, starten på ein halvt år med dagslys. På Nordpolen startar den halvt år lange «polarnatta» (mørketida).

Sola kjem over horisonten

Det er starten på ein skikkeleg lang dag for forskarane på Amundsen-Scott stasjonen på Antarktis. Den 23. september kraup sola over horisonten, og der blir den det neste halve året.

– Viss du står på Sydpolen i dag vil du sjå at sola går rundt langs horisonten, fortel Anna Kathinka Dalland Evans ved Institutt for teoretisk astrofysikk i Oslo.

Equinox-90

Sola vil ikkje vere nøyaktig på horisonten. Når det ser ut som at sola er midt på horisonten, er den eigentleg under det vi ser. Det er fordi vi har ein atmosfære som er bøygd, der solstrålane blir reflektert. Derfor er soloppgang litt tidlegare, og solnedgang litt seinare enn det skulle vore dersom sollyset hadde gått rett fram utan å bli «bøygd» i atmosfæren.

Foto: Tauʻolunga, Wkipedia

Og sola held seg over horisonten dei neste seks månadane. I mars er det vårjamdøgn, og då er det Nordpolen sin tur til å få eit halvt år med dagslys.

– Når sola går ned under horisonten får dei «polarnatt». Då viser ikkje sola seg på eit halv år, fortel Evans.

Hos oss går sola i ein boge kvar dag. Den står opp i aust, klatrar opp på himmelen, står høgst over horisonten i sør midt på dagen, og går ned i vest. På polane derimot, går solai ein runde på himmelen. På haustjamndøgn ligg den akkurat langs horisonten.

Laster Twitter-innhold

Natta stjel meir og meir av dagen

I Noreg er natt og dag like lange 23. september, både på Nordkapp og Lindesnes. Men utover hausten blir forskjellane fort større.

– Det forsvinn ein større bit av dagen i nord enn sør sidan dei er nærare Nordpolen, forklarer Evans.

– På Nordpolen varar polarnatta eit halvt år. Jo lenger sør du kjem, dess kortare varar den. Og så kjem du til ein stad der dagen berre er veldig kort.

Nordpolen og Sørpolen har dei ekstreme variantane av dagslys og mørketid. Den eine soloppgangen og solnedgangen i året er kanskje ekstra spesiell der?

– Eg håpar dei blir fine, og at dei ikkje har fått altfor overskya vêr, avsluttar Evans.