Ein flytande regnboge

Det ser ut som eit lag med fargar flyt på havoverflata. Korleis kan dette fenomenet oppstå?

Sjøboge utanfor Stavanger
Foto: Bjørn Aage Krane

Yr-brukarane Bertha S. Larsen og Bjørn Aage Krane spør kva den rare, flate regnbogen dei fanga på kamera er for noko.

For å skjønne kvifor regnbogen stigg hovudet opp av vatnet på denne måten, må vi vite kvifor vi ser regnbogen på himmelen.

Ørsmå regndropar lagar fargar

Regnbogar er danna av små regndropar som reflekterer sollyset og bøyer det tilbake mot oss (sjå figur 1).

Vi ser difor berre regnbogen om vi snur ryggen til sola.

Vatnet i dropen bøyer fiolett lys mindre enn raudt, og dermed fungerer regnet som eit prisme. Slik får vi ein regnboge – med deg i sentrum!

Slik blir regnbogar til

FIGUR 1: Sollyset som kjem inn i øvre venstre hjørne av dropen (kvit stråle) blir reflektert frå baksida av dropen. Fordi sollyset er sett saman av mange fargar som blir bøygd ulikt av vatnet i dropen (Snells lov) vil dropen fungere som eit prisme og vi ser ein regnboge.

Foto: Wikipedia

Regnbogen er eigentleg rund

Er vi i fly kan vi vere heldige og sjå regnbogen som det den eigentleg er, nemleg ein heil sirkel med oss i sentrum (sjå bildet nedst).

Det kan vi sjå dersom sola står høgt og det regnar under oss.

Når vi ser ein regnboge på himmelen er det eigentleg ein sirkel der mesteparten er «under bakken».

Radien til sirkelen er alltid den samme, og måler vi radien i grader av ein sirkel (der 90 grader er vinkelen frå rett til himmels og ned til horisonten) blir det 42 grader.

Desse 42 gradene er nøyaktig dei samme som brytningsvinkelen i dråpane som dannar regnbogen.

Ved soloppgang og solnedgang, når sola står lågt, vil regnbogen greie å danne nesten ein halvsirkel. Men ettersom sola klatrar på himmelen blir meir og meir av regnbogen liggande «under bakken».

Regnboge sett frå fly

FUGLEPERSPEKTIV: Ein regnboge sett frå flyet er ein regnsirkel med radius 42 grader.

Foto: Wikipedia

Men kvifor ligg den på vatnet?

Biletet er teke utanfor Stavanger på ettermiddagen i slutten av juni, og då skal sola stå høgt på himmelen.

Når sola står høgare enn 42 grader over horisonten vil ikkje regnbogen vere synleg (den er no heilt under bakken).

Regnbogen på biletet stikk så vidt opp av vatnet, kanskje tre grader over horisonten, og dermed står sola 42–3 = 39 grader over horisonten.

Utanfor Stavanger i slutten av juni skal sola stå 39 grader om lag kl. 17 norsk sommartid, så det stemmer bra med opplysningane.